İSTANBUL  ADALET SARAYI
 (Sultanahmet Adliyesi)

 

     İstanbul’un en eski adliye binalarından olan Sultanahmet adliyesi  Tarihi yarımada olarak adlandırılan Eminönü ilçesinin  Sultanahmet Meydanı'nda, İbrahim Paşa Sarayı'nın arkasında yer almaktadır.

Ayasofya'nın doğu cephesinin karşısında yer alan eski Adliye Sarayı'nın (Darülfünun Binası) 3-4 Aralık 1933 gecesi yanmasından sonra, İstanbul önemli bir adliye binasından yoksun kalmış . Cumhuriyet'in ilk yıllarında, önemli kamu binaları büyük ölçüde Ankara'nın gereksinimleri olarak görüldüğünden, Devlet en az bir 10 yıl boyunca İstanbul'a bu alanda bir yatırım yapmaktan uzak durmuştur.

Adliye binasının yanması sonrasında yeni binanın  nerede yapılacağı, büyük tartışmalara yol açmış. En büyük tartışma İbrahim Paşa Sarayı'nın yıktırılması ve yeni adliye binasının   bu arsa üzerine yapılması fikri ileri sürüldüğünde patlak vermiştir.. Yine de 1939'da sarayın bir bölümü yıktırılarak, istimlâkler yapılmış Ancak, II. Dünya Savaşı'nın araya girmesiyle çalışmalar durdurulmuştur

II. Dünya savaşının sona ermesine takibeden yıllar içerisinde binanın yapımı yeniden gündeme gelmiş ve 1949'da adliye sarayı için proje yarışması açılmış ve.. Yarışmayı dönemin önde gelen iki Türk mimarından ikisinin, Sedad Hakkı Eldem ve Ord. Prof. Emin Halid Onat'ın imzasını taşıyan  proje kazanmıştır ,. Ancak bu projenin yalnızca birinci bölümü, yani mahkemeler bloğu uygulanarak . 1951'de inşaatına başlanan bu binanın bu bölümü 1955'de hizmete girmiştir. .

1958'de bölgede yapılan kazılar sırasında Bizans döneminden kalma önemli arkeolojik buluntular ortaya çıkması  ile birlikte  Adliye Sarayı'nın uygulanan ilk bölümünün (A ve B blokları) inşa edilmesinden ve arada proje mimarlarından Emin Onat'ın 1961'de ölmesinden sonra, Sedad Hakkı Eldem, arkeolojik buluntuları da dikkate alarak, bunların üstünü kısmen örten ve Adliye Sarayı'nın uygulanmayan bölümünü yine de inşa edebilmeyi öngören yeni bir proje geliştirmiş  ancak bu proje de, Anıtlar Kurulu'nu olumlu kararına rağmen, uygulanma olanağı bulamadı.

 

4,000 m² alan üzerine yayılmış, ikisi yerin altında, altı kattan oluşan bina, Uzun yıllar İstanbul’un büyük bir bölümüne hizmet vermiş  ancak İstanbul'da çeşitli ilçelerde çok sayıda adliyenin faaliyete  geçirilmesinden  sonra, halen Sultanahmet Adliyesi İstanbul Adliyesi olarak kullanılmaktadır. Günümüzde  hizmet verdiği alanın genişliği nedeni ile İstanbul adliyesi bu bina dışında 4 ayrı ek binada hizmet vermeye devam etmektedir.

 İstanbul Adliyesinin Sultanahmet’te bulunan binasında Cumhuriyet Başsavcılığı, Ceza Mahkemeleri, İcra mahkemeleri ve icra dairelerinin yanı sıra Fikri ve Sınai Haklar Ceza ve Hukuk Mahkemeleri faaliyet göstermektedir.Sultanahmet binasında 8 Ağır Ceza Mahkemesi, 16 Asliye Ceza Mahkemesi,3 Sulh Ceza Mahkemesi,3 fikri ve sinai haklar  ceza mahkemesi,4  fikri sinai haklar hukuk mahkemesi11 İcra Hakimliği,14 İcra Müdürlüğü ve 3 İflas Müdürlüğü bulunmaktadır.

İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığına bağlı olarak Gülhane,sirkeci,Beşiktaş ve Levent’te ek hizmet binaları bulunmaktadır

Geçmişte Sansaryan Han olarak bilinen Sirkeci'de şimdi adliye binası olarak kullanılan Sansaryan Han   eskiden Bab-ı Seraskeri binası olup Bekirağa Bölüğü diye isimlendirilen bölümü hapishane olarak kullanılmıştır, dah sonraları  ise Emniyet müdürlüğünce kullanılan Sirkeci de Doğu Bank işhanı arkasında yer alan bölümde ise Hukuk ve Aile Mahkemelerinin yanı sıra İş mahkemeleri  faaliyetlerini sürdürmektedir.Sirkeci binasında 9 adet asliye hukuk mahkemesi , 6 adet sulh hukuk mahkemesi , 8 adet iş mahkemesi ve 2 adet aile mahkemesi hizmet vermektedir.

  19. yüzyılda Soğukçeşme Askerî Rüşdiyesi olarak yapılan daha sonra Morg haline getirilen seksenli yıllarda Devlet Güvenlik Mahkemesi olarak kullanılan Gülhane parkının karşısındaki  tarihi binada ise Çocuk Mahkemeleri  yer almakta olup 2 adet çocuk ağır ceza  6 adet çocuk mahkemesi bulunmaktadır.

Beşiktaş’ta bulunan ve CMK'nun  250 maddesi ile yetkilendirilen birimlerin yer aldığı binada özel yetkili mahkemeler bulunmakta olup 6 adet mahkeme ve 21 Cumhuriyet savcısı görev yapmaktadır  .

Levent semtinde bulunan bir diğer binada ise Ticaret, Tüketici ve Deniz İhtisas mahkemeleri hizmetlerini sürdürmektedir. Bu bina içerisinde 14 adet Ticaret , 6 adet Tüketici ve 1 adet Deniz ihtisas mahkemesi yer almaktadır.

             

İstanbul Adalet Sarayı binası içerisinde  bir ptt şubesi,vakıfbank ve akbank şubeleri,bayan kuaförü,erkek kuaförü,lostrası salonu,iki adet çay ocağı ve büfe  hizmet vermektedir

 İstanbul Adalet Sarayında toplamda 1327 personel hizmet vermektedir.

     İstanbul Adalet Sarayında Görev Yapmış Başsavcılar

Esat EKEMAN (1923-1924)
Nazif Bey (1924-1926)
Kenan ÖRER (1926-1934)
Hikmet ONAT (1934-1941)
Sunuhi ARSAN  (1941-1946)
İhsan KÖKNEL (1946-1950)
Nail ÖZKAN (1950-1953)
Hicabi DİNÇ (1953-1958)
Sebati YALÇIN (1958-1960)
Uluer YÜCEÖZ (1960-1960)
Nedim DEMİREL (1960-1962)
Osman ATEŞOĞLU (1972-1978)
Ayhan KILIÇCIOĞLU (1978-1980)
Ömer ALUÇLUOĞLU (1980-1984)
Necdet MENGÜÇ (1984-1989)
Şevki ARAT (1989-1992)
Avni BİLGİN (1992-1996)
Ferzan ÇİTİCİ (1996-2003)